Bizim Yavruları Cıblah Bıraktın Normak !

35'lik Normak (1950 model Hanomag)

35’lik Normak (1950 model Hanomag)

1950’li yıllara kadar Türkiye’de tarım büyük oranda hayvan gücüne dayanıyordu. Demokrat Parti dönemiyle beraber makineleşme başladı. Makineleşme dediğim Marşal Yardımı ile memlekete gelmeye başlayan traktörler.

Aslında işin başlangıcı Demokrat Parti iktidarından öncedir. Hükümet üzerinde -her zaman olduğu gibi- zenginler etkilidir, Türkiye burjuvazisi komünizmden allahtan korktuğu gibi korkmaktadır. Bunun için Türkiye, daha İsmet Paşa zamanında Sovyetlerin karşısında bir tavır belirlemiştir.

Marşal Yardımı traktörlerin memlekete ilk gelişi de 1949 senesinin Mayıs ayına denk gelir. Dolmabahçe Sarayı’nın önünde (şimdi otopark olan alanda) büyük bir tören düzenleniyor, ilk traktörler gelmiş, süslenmişler, Amerikan konsolosu, vali bey, tarım bakanı falan konuşmalar yapıyor, sonra traktörlere şehir turu attırılıyor.. Tüm basın “dostumuz ABD’nin kızıllara karşı bize verdiği desteği” yazıyor. Bu hadise, bir yanıyla emperyalist propagandanın ilk örneklerinden biridir.

Ancak ABD ile asıl yakınlaşma ve bolca traktör alımı Demokrat Parti dönemine rastlar. 1948 senesinde ülkedeki toplam traktör sayısı 2 binden azken 1954 yılında bu sayı 40 bine yaklaşmıştı. Demek ki Marşal Planı ile Türkiye’ye yaklaşık 40 bin traktör gelmiştir.

Bildiğiniz gibi Marşal Planı, İkinci  Dünya Savaşı sonrasında ABD’nin komünizmin yayılmasını engellemek için geliştirdiği araçlardan biri. Emperyalist Batılı kesmeyeceği koyunun önüne ot koymaz, bu işte de hesabını iyi yapmıştır, sadece politik değil ekonomik faydasını da gözetmiştir.

Savaş bitince silah üretiminden para kazanamaz hale gelen ABD’li silah üreticileri üretimlerini büyük oranda traktöre çeviriyorlar. Yenik Almanya’dan savaş tazminatı olarak ya da başka biçimlerde alınan fabrikalar da yine aynı şekilde traktör ve tarım makinesi üretmeye başlıyor. Ayakta kalmak için ihracat yapmaları lazım. Bizim gibi ülkelere yardım diye gönderilen traktörler işte bu firmaların ürettiği ürünler. Adı “yardım” ama öyle bedava falan verilmiyorlar, çiftçiye uzun vadeli krediyle satılıyorlar.

Bu traktörler farklı farklı firmalar tarafından üretilmiş, onlarca farklı marka var. Doğru düzgün bir planlama yapılmadığı için bir iki yıl sonra yedek parça, tamir ve mazot sorunları ortaya çıkıyor. Deyim yerindeyse Amerikalı dostlarımız fabrikalardan ne çıktıysa bize “çakmışlar”.

Yedek parça bulamayan, mazota para yetiştiremeyen köylü traktörleri kullanamaz hale geliyor. Kredi borçlarını ödeyemediği için eldeki tarlayı tapanı da satmak zorunda kalıyor ve Türkiye ilk kez topraksız kalan köylülerin kente göçüne tanık oluyor.

Memleketi bir traktör çöplüğüne çeviren bu olay halkın üzerinde o kadar derin etkiler yapmış ki bu traktörler üzerine türküler bile yakılmış. Bunlardan bir tanesi ben kulunuz Gaffar’ın da en sevdiği türkülerden biridir. 35’lik Normak türküsü diye bilinir. Kısaca anlatayım…

Normak Motur diye bilinen traktör aslında Almanya üretimi Hanomag’dır. Türkiye distribütörü İstanbul’daki Mehmet Kavalalı Şirketi, Yozgat Yerköy Bayii ise Nazmi kahyadır. Nazmi bey traktörü pazarlamak için her türlü reklamı yapar. Bir rivayete göre Çiçekdağı’nın Ömeruşağı köyünden Ferit Çelebi başka bir rivayete göre adı bilinmez bir ağa bu traktörlerden bir tane satın alır. Arkasına da yine aynı bayiden Volvo marka bir pulluk taktırır.

Gel gör ki traktör inanılmaz derecede çok mazot yakmakta, bakımına, şoförüne falan para yetmemektedir. Hikayeye göre ağa, kahyası Memmed Gavalah’a bu traktörü satma görevi verir, ne yapıp et bunu sat der. Memmed Gavalah’ın aklına Kırtıllar köyünde yaşayan bir abdal, Davulcu Haydar gelir.

Haydar düğünlere gittiği için bir miktar birikmiş parası vardır. Ağanın ve kahyasının öve öve bitiremediği traktör işine aklı yatar. İhtimal, bu çalgıcılık işlerinden kurtulmak, tarla tapanla istikrarlı bir gelir elde etmek istemektedir. Karısının altınlarını, evdeki iki kat yatağı ve cevizden yapılma boz davulunu satıp üstüne de biraz borçlanarak ağanın Normak’ını satın alır.

Ne karısı ne kendisi şoförlük bilmediğinden bir şoför tutarlar, traktöre de al basmadan bir kılıf diktirirler. Gel gör ki Normak’ın gelinliği kısa sürer. Bir hevesle alınan Normak tam bir baş belası haline gelir.

Öykünün detayları türküde gizli. Benim en beğendiğim kayıt çok sevdiğim mahalli sanatçı Garip Hüseyin’in bir arkadaş toplantısı sırasında yapılan amatör kaydıdır. İkinci sırada da bir başka güzel abimiz Kırşehirli Halil Solak’ı sayabilirim. Hüseyin abi hikayesiyle anlatıyor, Halil abi de bestesini orijinalinden iyi okuyor. İkisini de izleyin, dinleyin derim.

Kırşehir’den Yozgat’tan güzel sesli güzel nefesli abilerimizin ölenlerine rahmet olsun, devirleri daim olsun; kalanların ömrü uzun olsun, nefesleri dert görmesin….

Garip Hüseyin’inden Normak Türküsü (hikayeli)

Kırşehirli Halil Solak’tan bağlama eşliğinde

Garip Hüseyin videosu için alternatif link

Türkünün sözleri ise şöyle :

35’lik Normak Volvo da pulluk
Nazmi Kaa’dan alınca da dediler ki bulduk
Karı yok kısmeti yok elinde kaldık
Bulgur pilavına muhtaç eyledin Normak

İnişi aşağı boynunu eğiyor
Dört parmak yokuş gelse de geri çöğüyor
Gaza bassan geri dönmüş bana sövüyor
Ben senin nazını çekemem ey soyha Normak

Fergusonlar motorların başıdır
Massey Harry trenlerin eşidir
Normak da bizi ağustosta üşütür
Altına da odun böğrünede soba
Egsozuna aba giydirdim Normak

Şaşırdım da Normak vallaha şaşırdım
Alemesini bilmedim de seni gaçırdım
Akşam üstü samanlığa düşürdüm
Bu kadar mı acıktın vay soyha Normak

Sürdüğüm tarlada ekin saz olur
Güttüğün davarda koyun yaz olur
Mazot filtrene baksam 12 telli saz olur
Biraz da bizim makamları çalalım Normak

Ferit söyler Normak’lara destanı
Haftada tazeledim Normak senin ustanı
Kendin giydin al basmadan fistanı
Bizim de yavruları çılbah bıraktın Normak

Türkünün orijinal bestesi ve sözleri THM sanatçısı Ekrem Çelebi’nin babası Ferit Çelebi’ye aittir. Bu versiyonda yer almayan bir dörtlük de şudur :

Havalı da, deli gönül havalı,
Buğday kaldırmadık Normak, koysak çuvala,
Ocacığın batsın Mehmet Kavala,
Normağı başıma bela eyledin.

— // —

Deli Gaffar’ın Notları tamamen bağımsız bir kişisel blogtur. Hiç bir sosyal grup, medya kuruluşu ya da şirketin desteği olmadan yayın yapar.

Deli Gaffar’ı takip etmek için

Twitter : @DeliGaffar

Instagram : deligaffar

Facebook : Gaffar Yakınca